📚 Python OOP - 15-dars

Property Decorator

Inkapsulatsiyani chuqurlashtirish

Assalomu alaykum, yosh dasturchilar! 😊
Bugun biz @property dekoratori va getter/setter metodlarini o'rganamiz

120 daqiqa

📋 Dars rejasi

1. Kirish va Inkapsulatsiya qayta ko'rib chiqish 20 min
2. property() dekoratori bilan ishlash 25 min
3. Getter va Setter metodlari bilan amaliyot 20 min
4. Amaliy mashqlar 25 min
5. Xulosa va uy vazifasi 20 min
6. Qayta aloqa va savollar 10 min

🤔 Muammo

Avvalgi darsda biz getter va setter metodlarini ko'rdik:

class Shaxs:
    def __init__(self, ism):
        self.__ism = ism  # Private atribut

    def get_ism(self):
        return self.__ism

    def set_ism(self, yangi_ism):
        self.__ism = yangi_ism

shaxs = Shaxs("Ali")
print(shaxs.get_ism())  # Ali
shaxs.set_ism("Vali")
print(shaxs.get_ism())  # Vali

❌ Muammo: Bu usul biroz noqulay, chunki atributga to'g'ridan-to'g'ri kirish o'rniga metod chaqirish kerak.

✅ Yechim: @property dekoratori yordamida buni soddalashtiramiz!

🔧 @property dekoratori

@property dekoratori atributlarga kirishni boshqarish uchun ishlatiladi:

class Talaba:
    def __init__(self, ism, yosh):
        self.ism = ism
        self.__yosh = yosh  # Private atribut
    
    @property
    def yosh(self):
        """Getter metodi - @property dekoratori bilan"""
        return self.__yosh
    
    @yosh.setter
    def yosh(self, yangi_yosh):
        """Setter metodi - @yosh.setter dekoratori bilan"""
        if 0 < yangi_yosh < 100:
            self.__yosh = yangi_yosh
        else:
            raise ValueError("Yosh 0 va 100 orasida bo'lishi kerak!")
    
    def malumot(self):
        return f"Ism: {self.ism}, Yosh: {self.yosh}"

# Test qilish
talaba = Talaba("Sardor", 18)
print(talaba.yosh)        # 18 (getter chaqiriladi)
talaba.yosh = 19          # setter chaqiriladi
print(talaba.malumot())   # Ism: Sardor, Yosh: 19

🔒 Faqat getter (read-only)

Ba'zi atributlarni faqat o'qish uchun qoldirish mumkin:

class Bank_Hisob:
    def __init__(self, ism, boshlangich_summa):
        self.ism = ism
        self.__summa = boshlangich_summa
        self.__hisob_raqami = f"UZ{len(ism)}{hash(ism) % 10000}"
    
    @property
    def summa(self):
        """Faqat o'qish uchun - setter yo'q"""
        return self.__summa
    
    @property
    def hisob_raqami(self):
        """Hisob raqami o'zgartirilmaydi"""
        return self.__hisob_raqami
    
    def pul_qoshish(self, miqdor):
        if miqdor > 0:
            self.__summa += miqdor
            return f"{miqdor} so'm qo'shildi"
        else:
            return "Noto'g'ri miqdor!"

# Test qilish
hisob = Bank_Hisob("Ali", 100000)
print(f"Hisob raqami: {hisob.hisob_raqami}")  # UZ3xxxx
print(f"Summa: {hisob.summa}")                # 100000
print(hisob.pul_qoshish(50000))               # 50000 so'm qo'shildi
print(f"Yangi summa: {hisob.summa}")          # 150000

# hisob.summa = 200000  # Xatolik! setter yo'q

🏠 Murakkab misol

Uy sinfi bilan to'liq misol:

class Uy:
    def __init__(self, manzil, maydon, narx):
        self.manzil = manzil
        self.__maydon = maydon
        self.__narx = narx
    
    @property
    def maydon(self):
        return self.__maydon
    
    @maydon.setter
    def maydon(self, yangi_maydon):
        if yangi_maydon > 0:
            self.__maydon = yangi_maydon
        else:
            raise ValueError("Maydon musbat bo'lishi kerak!")
    
    @property
    def narx(self):
        return self.__narx
    
    @narx.setter
    def narx(self, yangi_narx):
        if yangi_narx > 0:
            self.__narx = yangi_narx
        else:
            raise ValueError("Narx musbat bo'lishi kerak!")
    
    @property
    def narx_per_m2(self):
        """Har kvadrat metr uchun narx"""
        return self.__narx / self.__maydon
    
    def malumot(self):
        return f"Manzil: {self.manzil}, Maydon: {self.maydon}m², Narx: {self.narx} so'm"

# Test qilish
uy = Uy("Toshkent", 100, 50000000)
print(uy.malumot())
print(f"1m² narxi: {uy.narx_per_m2} so'm")

uy.maydon = 120
uy.narx = 60000000
print(uy.malumot())
print(f"Yangi 1m² narxi: {uy.narx_per_m2} so'm")

⚖️ Qiyoslash

❌ Eski usul (getter/setter metodlari):

class Eski_Talaba:
    def __init__(self, yosh):
        self.__yosh = yosh
    
    def get_yosh(self):
        return self.__yosh
    
    def set_yosh(self, yangi_yosh):
        self.__yosh = yangi_yosh

talaba = Eski_Talaba(18)
print(talaba.get_yosh())  # Metod chaqirish kerak
talaba.set_yosh(19)       # Metod chaqirish kerak

✅ Yangi usul (@property):

class Yangi_Talaba:
    def __init__(self, yosh):
        self.__yosh = yosh
    
    @property
    def yosh(self):
        return self.__yosh
    
    @yosh.setter
    def yosh(self, yangi_yosh):
        self.__yosh = yangi_yosh

talaba = Yangi_Talaba(18)
print(talaba.yosh)  # Atribut kabi ishlatish
talaba.yosh = 19    # Atribut kabi o'zgartirish

💪 Amaliy mashq 1

🚗 Mashina sinfi

Vazifa: Mashina sinfini @property bilan yarating

model - public atribut
__tezlik - private atribut (0-200 km/h)
@property tezlik - getter
@tezlik.setter - setter (0-200 orasida)
@property tezlik_holati - tezlikka qarab holat

Vaqt: 10 daqiqa ⏰

💪 Amaliy mashq 2

📱 Telefon sinfi

Vazifa: Telefon sinfini @property bilan yarating

model - public atribut
__battery - private atribut (0-100%)
@property battery - getter
@battery.setter - setter (0-100 orasida)
@property battery_holati - battery ga qarab holat

Vaqt: 10 daqiqa ⏰

🏠 Uy vazifasi

👨‍🎓 Vazifa 1: Talaba sinfi

ism - public atribut
__baho - private atribut (0-100)
@property baho - getter
@baho.setter - setter (0-100 orasida)
@property baho_holati - bahoga qarab holat

🏦 Vazifa 2: Bank hisobi

ism - public atribut
__summa - private atribut
@property summa - faqat getter
@property hisob_raqami - faqat getter
Pul qo'shish va olish metodlari

🏠 Vazifa 3: Uy sinfi

manzil - public atribut
__maydon - private atribut
__narx - private atribut
@property bilan barcha atributlar
@property narx_per_m2 - hisoblangan property

🎉 Xulosa

Bugun nimalarni o'rgandik?

🔧 @property dekoratori

Getter metodini atribut kabi ishlatish

🔧 @setter dekoratori

Setter metodini atribut kabi ishlatish

🔒 Read-only property

Faqat o'qish uchun property

🧮 Computed property

Hisoblangan property

Keyingi dars: Abstract Classes mavzusini o'rganamiz

Savollaringiz bo'lsa, yozib qoldiring! 😊

🔄 Qayta ko'rib chiqish

❓ Savollar:

@property dekoratori nima uchun kerak?
Getter va setter o'rtasidagi farq nima?
Read-only property qanday yaratiladi?
Computed property nima?

💡 Muhim eslatma:

@property dekoratori yordamida inkapsulatsiyani saqlab, kodni yanada qulay va o'qish uchun oson qilish mumkin!