🐍 Python Dictionary

Kalit-qiymat juftligi, looplar orqali iteratsiya, get() metodi

⏰ Dars davomiyligi: 120 daqiqa (2 soat)

Bugungi darsda o'rganamiz:

Dictionary nima va qanday ishlaydi
Kalit-qiymat juftliklari bilan ishlash
Looplar orqali iteratsiya usullari
get() metodining afzalliklari
Amaliy mashqlar va misollar

👨‍💻 Assalomu alaykum, yosh dasturchilar! 😊

📚 Dictionary nima?

1-qism: Kalit-qiymat juftligi (20 daqiqa)

Dictionary — bu kalit (key) va qiymat (value) juftliklaridan iborat ma'lumot turi.

Asosiy xususiyatlari:

{} jingalak qavslar ichida yoziladi
Kalit va qiymat : bilan ajratiladi
Kalitlar o'ziga xos bo'lishi kerak
Qiymatlar takrorlanishi mumkin
O'zgaruvchan (mutable) ma'lumot turi

talaba = {"ism": "Ali", "yosh": 15, "sinf": "9-sinf"}
print(talaba)  # {'ism': 'Ali', 'yosh': 15, 'sinf': '9-sinf'}

# Elementlarga murojaat
print(talaba["ism"])  # Ali
print(talaba["yosh"])  # 15

# Dictionary uzunligi
print(len(talaba))  # 3
            

⚠️ Xato holatlar

Agar mavjud bo'lmagan kalitga murojaat qilsak, xato chiqadi:

talaba = {"ism": "Ali", "yosh": 15, "sinf": "9-sinf"}

print(talaba["baholar"])  # KeyError: 'baholar'

✏️ Mashq vaqti!

5 daqiqa vaqt:

O'zingiz haqingizda dictionary yarating (ism, yosh, sevimli dars) va:

Ismingizni ekranga chiqaring
Dictionary uzunligini ekranga chiqaring

Javob namunasi:

men = {"ism": "Sardor", "yosh": 16, "sevimli_dars": "Python"}
print(men["ism"])  # Sardor
print(len(men))  # 3
                

🔄 Looplar orqali iteratsiya

2-qism: Looplar orqali iteratsiya (25 daqiqa)

Dictionary'da elementlarni birma-bir ko'rib chiqish uchun for tsiklidan foydalanamiz.

1. Faqat kalitlar ustida yurish:

talaba = {"ism": "Ali", "yosh": 15, "sinf": "9-sinf"}

for kalit in talaba:
    print(kalit)

# Natija:
# ism
# yosh
# sinf
            

2. Kalitlar yordamida qiymatlarga murojaat:

for kalit in talaba:
    print(f"{kalit}: {talaba[kalit]}")

# Natija:
# ism: Ali
# yosh: 15
# sinf: 9-sinf
            

🔑 keys(), values(), items() metodlari

Maxsus metodlar:

keys() — faqat kalitlarni qaytaradi
values() — faqat qiymatlarni qaytaradi
items() — kalit-qiymat juftliklarini qaytaradi

talaba = {"ism": "Ali", "yosh": 15, "sinf": "9-sinf"}

# Faqat kalitlar
for kalit in talaba.keys():
    print(kalit)

# Faqat qiymatlar
for qiymat in talaba.values():
    print(qiymat)

# Kalit va qiymatlar birga (eng qulay usul!)
for kalit, qiymat in talaba.items():
    print(f"{kalit}: {qiymat}")
            

✏️ Mashq vaqti!

5 daqiqa vaqt:

{"meva": "olma", "narxi": 5000, "rang": "qizil"} dictionary'si bilan:

Faqat qiymatlarni loop yordamida ekranga chiqaring
Kalit va qiymatlarni birga loop yordamida ekranga chiqaring

🛡️ get() metodi

3-qism: get() metodi (20 daqiqa)

get() metodi — dictionary'dan qiymatni olishning xavfsiz usuli!

Sintaksis:

dictionary.get(kalit, standart_qiymat)

mahsulot = {"nomi": "telefon", "narxi": 1000000}

# Oddiy usul
print(mahsulot.get("nomi"))  # telefon
print(mahsulot.get("rang"))  # None (kalit yo'q)

# Standart qiymat bilan
print(mahsulot.get("rang", "Mavjud emas"))  # Mavjud emas

# Foydali xabar
kalit = "model"
natija = mahsulot.get(kalit, f"{kalit} haqida ma'lumot topilmadi")
print(natija)  # model haqida ma'lumot topilmadi
            

⚡ get() metodining afzalliklari:

Xato (KeyError) chiqarmaydi
Kod qisqaroq va tushunarli
Standart qiymat belgilash mumkin

🆚 get() vs oddiy usul

get() metodisiz (uzoq yo'l):

mahsulot = {"nomi": "telefon", "narxi": 1000000}

if "narxi" in mahsulot:
    print(mahsulot["narxi"])
else:
    print("Narx topilmadi")
                

get() metodi bilan (qisqa yo'l):

mahsulot = {"nomi": "telefon", "narxi": 1000000}

print(mahsulot.get("narxi", "Narx topilmadi"))

✏️ Mashq vaqti!

5 daqiqa vaqt:

{"ism": "Zilola", "yosh": 14} dictionary'si bilan:

"yosh" qiymatini get() yordamida oling va ekranga chiqaring
"sinf" qiymatini olishga harakat qiling, agar topilmasa, "Sinf belgilanmagan" deb chiqaring

💻 Amaliy mashqlar

4-qism: Amaliy mashqlar (25 daqiqa)

📝 Mashq 1: Kalit-qiymat juftligi

O'zingiz haqingizda dictionary yarating (ism, yosh, sevimli rang, sevimli dars):

Sevimli rangingizni ekranga chiqaring
Dictionary uzunligini ekranga chiqaring

shaxs = {"ism": "Sardor", "yosh": 16, "rang": "qizil", "dars": "Matematika"}
print(shaxs["rang"])  # qizil
print(len(shaxs))  # 4
                

🔄 Mashq 2: Looplar orqali iteratsiya

{"fan": "Informatika", "baho": 90, "o'qituvchi": "Gulnoza"} dictionary'si bilan:

Faqat kalitlarni loop yordamida ekranga chiqaring
Kalit va qiymatlarni birga loop yordamida ekranga chiqaring

✅ Mashq javobi

Mashq 2 javobi:

dars = {"fan": "Informatika", "baho": 90, "o'qituvchi": "Gulnoza"}

# Faqat kalitlar
for kalit in dars:
    print(kalit)

print("---")

# Kalit va qiymatlar birga
for kalit, qiymat in dars.items():
    print(f"{kalit}: {qiymat}")
                

🛡️ Mashq 3: get() metodi

{"mahsulot": "kitob", "narxi": 20000} dictionary'si bilan:

"narxi" qiymatini get() yordamida oling va ekranga chiqaring
"muallif" qiymatini olishga harakat qiling, agar topilmasa, "Muallif noma'lum" deb chiqaring

mahsulot = {"mahsulot": "kitob", "narxi": 20000}
print(mahsulot.get("narxi"))  # 20000
print(mahsulot.get("muallif", "Muallif noma'lum"))  # Muallif noma'lum
                

🏠 Uy vazifasi

5-qism: Uy vazifasi (20 daqiqa)

📚 Vazifa 1:

O'zingiz haqingizda dictionary yarating (ism, yosh, sevimli kitob, sevimli fan):

Sevimli faningizni ekranga chiqaring
Dictionary uzunligini ekranga chiqaring

🔄 Vazifa 2:

{"meva": "olma", "narxi": 5000, "rang": "qizil"} dictionary'si bilan:

Faqat qiymatlarni loop yordamida ekranga chiqaring
Kalit va qiymatlarni birga loop yordamida ekranga chiqaring

🛡️ Vazifa 3:

{"fan": "Matematika", "baho": 95} dictionary'si bilan:

"baho" qiymatini get() yordamida oling va ekranga chiqaring
"o'qituvchi" qiymatini olishga harakat qiling, agar topilmasa, "O'qituvchi noma'lum" deb chiqaring

🎉 Xulosa

6-qism: Qayta ko'rish va savollar (10 daqiqa)

🧠 Bugun nimalarni o'rgandik?

Dictionary - kalit-qiymat juftliklaridan iborat ma'lumot turi
Loop - keys(), values(), items() metodlari bilan iteratsiya
get() metodi - xavfsiz qiymat olish usuli
Amaliy mashqlar - real misollar bilan ishlash

❓ Savol-javob:

Dictionary'da kalit-qiymat juftligi qanday ishlatiladi?
Dictionary'da looplar orqali qanday iteratsiya qilish mumkin?
get() metodining afzalligi nimada?

📚 Keyingi dars: If...Else shartli operatorlar, Nested if, ternary operator

🚀 Ajoyib ish qildingiz! 👏