🐍 Python Set'lar

Unique elements, union, intersection, difference

⏱️ 2 soat (120 daqiqa)

📋 Dars rejasi:

Set tushunchasi va yaratish (20 daqiqa)
Unique elements va metodlar (20 daqiqa)
Union, intersection, difference (25 daqiqa)
Amaliy mashqlar (25 daqiqa)
Xulosa va uy vazifasi (20 daqiqa)
Savollar (10 daqiqa)

🧮 Set nima?

Set'ning xususiyatlari:

Takrorlanmaydigan elementlar
Tartibsiz to'plam
O'zgaruvchan (mutable)
Indeks yo'q
Matematik operatsiyalar

# Oddiy misol
sonlar = {1, 2, 2, 3, 4, 4}
print(sonlar)  # {1, 2, 3, 4}

# Uzunlik
print(len(sonlar))  # 4
                    

💡 Set vs List: Set'lar takrorlanmaydigan va tartibsiz, List'lar tartibli va takrorlanadigan!

🛠️ Set yaratish usullari

# 1. To'g'ridan-to'g'ri yaratish
mevalar = {"olma", "banan", "anor"}
print(mevalar)  # {'olma', 'banan', 'anor'}

# 2. List'dan set yaratish
raqamlar = [1, 2, 2, 3, 5, 5, 6]
unique_raqamlar = set(raqamlar)
print(unique_raqamlar)  # {1, 2, 3, 5, 6}

# 3. String'dan set yaratish
matn = "salom"
harflar = set(matn)
print(harflar)  # {'s', 'a', 'l', 'o', 'm'}

# 4. Bo'sh set yaratish
bo'sh_set = set()  # To'g'ri
# {} - Bu dictionary!
            

⚙️ Set metodlari

Element qo'shish:

mevalar = {"olma", "banan"}

# Bitta element qo'shish
mevalar.add("uzum")

# Bir necha element qo'shish
mevalar.update(["nok", "anor"])
print(mevalar)
                    

Element o'chirish:

# remove() - xato beradi
mevalar.remove("banan")

# discard() - xato bermaydi
mevalar.discard("olma")

# pop() - tasodifiy o'chiradi
element = mevalar.pop()

# clear() - hamma o'chiradi
mevalar.clear()
                    

🏃‍♂️ Mashq 1

⏱️ 5 daqiqa

Topshiriq:

[1, 3, 3, 5, 7, 7, 9] listini set'ga aylantiring va:

Natijani ekranga chiqaring
Set'ga 10 ni qo'shing
Set'dan 5 ni o'chiring

# Sizning yechimingiz:
raqamlar = [1, 3, 3, 5, 7, 7, 9]
set_raqamlar = set(raqamlar)
print(set_raqamlar)  # {1, 3, 5, 7, 9}

set_raqamlar.add(10)
print(set_raqamlar)  # {1, 3, 5, 7, 9, 10}

set_raqamlar.discard(5)
print(set_raqamlar)  # {1, 3, 7, 9, 10}
            

🔄 Union (Birlashtirish)

Sintaksis:

set1 = {1, 2, 3, 4}
set2 = {3, 4, 5, 6}

# | operatori
result = set1 | set2

# union() metodi
result = set1.union(set2)

print(result)  # {1, 2, 3, 4, 5, 6}
                    

🧠 Eslab qoling:

Union ikki set'dagi barcha elementlarni birlashtiradi, takroriy elementlar faqat bir marta olinadi.

A ∪ B = {1, 2, 3, 4, 5, 6}

🔗 Intersection (Kesishish)

Sintaksis:

set1 = {1, 2, 3, 4}
set2 = {3, 4, 5, 6}

# & operatori
result = set1 & set2

# intersection() metodi
result = set1.intersection(set2)

print(result)  # {3, 4}
                    

🧠 Eslab qoling:

Intersection ikki set'da umumiy bo'lgan elementlarni qaytaradi.

A ∩ B = {3, 4}

➖ Difference (Farq)

Sintaksis:

set1 = {1, 2, 3, 4}
set2 = {3, 4, 5, 6}

# - operatori
result = set1 - set2

# difference() metodi
result = set1.difference(set2)

print(result)  # {1, 2}
print(set2 - set1)  # {5, 6}
                    

🧠 Eslab qoling:

Difference birinchi set'da bor, lekin ikkinchi set'da yo'q elementlarni qaytaradi.

A - B = {1, 2}

🏃‍♂️ Mashq 2

⏱️ 5 daqiqa

Topshiriq:

Quyidagi set'lar bilan ishlang:

set1 = {"olma", "banan", "anor"}
set2 = {"banan", "uzum", "nok"}
                

Ikkalasini birlashtiring
Umumiy elementlarni toping
set1'da bor, lekin set2'da yo'q elementlarni toping

🌟 Amaliy misollar

# 1. Ikki guruh o'quvchilarning umumiy fanlarini topish
guruh1 = {"matematika", "fizika", "kimyo", "biologiya"}
guruh2 = {"matematika", "tarix", "adabiyot", "kimyo"}

umumiy_fanlar = guruh1 & guruh2
print(f"Umumiy fanlar: {umumiy_fanlar}")

# 2. Do'konlardagi mahsulotlarni taqqoslash
do'kon1 = {"non", "sut", "tuxum", "go'sht"}
do'kon2 = {"non", "meva", "tuxum", "baliq"}

# Barcha mahsulotlar
barcha = do'kon1 | do'kon2
print(f"Barcha mahsulotlar: {barcha}")

# Faqat birinchi do'konda
faqat_birinchi = do'kon1 - do'kon2
print(f"Faqat 1-do'konda: {faqat_birinchi}")
            

💪 Katta mashq

⏱️ 15 daqiqa

Vazifa: Maktab fanlarini boshqarish tizimi

Quyidagi ma'lumotlar berilgan:

# 3 ta sinf va ularning fanlari
sinf_10a = {"matematika", "fizika", "kimyo", "biologiya", "tarix"}
sinf_10b = {"matematika", "fizika", "adabiyot", "geografiya", "tarix"}
sinf_10v = {"kimyo", "biologiya", "adabiyot", "ingliz_tili", "tarix"}
                

Barcha sinflarda o'qitiladigan fanlarni toping
Umumiy fanlarni toping
Faqat 10A sinfida o'qitiladigan fanlarni toping
10A va 10B da bor, lekin 10V da yo'q fanlarni toping

💡 Foydali maslahatlar

✅ Yodda tuting:

Set'lar tartibsiz
Takrorlanmaydigan elementlar
O'zgaruvchan (mutable)
Indeks yo'q
Tez qidiruv (O(1))

🚀 Qachon ishlatish:

Takrorlarni olib tashlash
Matematik operatsiyalar
Tez qidiruv
To'plamlar munosabati
Unique elementlar

🎯 Set'lar - dasturlashda juda muhim va foydali struktura!

🏠 Uy vazifasi

⏱️ Uyda bajarish

Vazifa 1:

# [3, 3, 5, 7, 7, 9, 11] listini set'ga aylantiring
# Set'ga 13 ni qo'shing
# Set'dan 5 ni o'chiring
                

Vazifa 2:

set1 = {"qalam", "ruchka", "kitob"}
set2 = {"kitob", "daftar", "o'chirg'ich"}
# Union, intersection, difference operatsiyalarini bajaring
                

Vazifa 3:

# ["a", "b", "b", "c", "d", "d"] listini set'ga aylantiring
# {"b", "d", "f"} bilan farqini toping
                

🔜 Keyingi dars

📚 Dictionary: Kalit-qiymat juftligi

Dictionary tushunchasi
Kalit-qiymat juftligi
Looplar orqali iteratsiya
get() metodi
Dictionary metodlari

🎉 Ajoyib ish! Set'larni o'rgandingiz!

❓ Savollar

Savollaringiz bormi?

💭 Bugun nimalarni o'rgandik?

Set'lar nima va qanday yaratiladi?
Union, intersection, difference qanday ishlaydi?
Set'larni qachon ishlatish foydali?
Set va List orasidagi farq nima?

🚀 Muvaffaqiyatlar tilayman!