50 va 7 sonlari bilan yuqoridagi barcha arifmetik amallarni bajarib, natijalarni ekranga chiqaring!
❓Savol: 15 ni 4 ga bo'lsak, qoldiq qancha bo'ladi?
🧠 Mantiqiy amallar
🤔Mantiqiy amallar nima?
Shartlarni birlashtirish yoki tekshirish uchun ishlatiladigan amallar.
and
"va"
Ikkala shart ham rost
or
"yoki"
Kamida bitta rost
not
"emas"
Shartni teskari qiladi
💡Eslab qoling: Mantiqiy amallar natijasida faqat True yoki False qaytaradi!
🧠 Mantiqiy amallar - Misollar
a = 5
b = 10
c = 3
# and amali
print(a < b and b > c) # True (chunki 5 < 10 va 10 > 3)
print(a > b and b > c) # False (chunki 5 > 10 emas)
# or amali
print(a < b or b < c) # True (chunki 5 < 10, bu yetarli)
print(a > b or b < c) # False (ikkalasi ham noto'g'ri)
# not amali
print(not a < b) # False (chunki a < b rost, not uni teskari qiladi)
💻Mashq (5 daqiqa):
O'z yoshingiz va talabaligingiz haqida o'zgaruvchilar yarating va chegirma berish haqida kod yozing!
🎓 Mantiqiy amallar va if
🎯Vaziyat: Agar odamning yoshi 18 dan katta va u talaba bo'lsa, chegirma berilsin!
yosh = 20
talaba = True
if yosh >= 18 and talaba:
print("Sizga 10% chegirma beriladi!")
else:
print("Chegirma yo'q.")
🔍 Bu kodda yosh 18 dan katta VA talaba ekanligi tekshiriladi. Agar ikkala shart ham rost bo'lsa, chegirma beriladi.
⚡Tezkor test: Agar yosh = 16 va talaba = True bo'lsa, natija qanday bo'ladi?
⚖️ Solishtirish amallari
🤔Solishtirish amallari nima?
Ikki qiymatni solishtirish uchun ishlatiladi va natija sifatida True yoki False qaytaradi.
==
Tenglik
5 == 5 → True
!=
Teng emas
5 != 3 → True
<
Kichik
3 < 5 → True
>
Katta
5 > 3 → True
<=
Kichik/teng
5 <= 5 → True
>=
Katta/teng
5 >= 3 → True
⚖️ Solishtirish amallari - Misollar
a = 7
b = 4
print(a == b) # False (7 teng emas 4 ga)
print(a != b) # True (7 teng emas 4 ga)
print(a > b) # True (7 katta 4 dan)
print(a < b) # False
print(a >= b) # True (7 katta yoki teng 4 ga)
print(a <= b) # False
💡Muhim: Solishtirish amallari ko'pincha mantiqiy amallar bilan birga ishlatiladi!
⚡Tez mashq (3 daqiqa):
12 va 8 sonlarini solishtirib, yuqoridagi barcha solishtirish amallarini ishlatib ko'ring!
yosh = 19
talaba = True
if yosh >= 18 and talaba:
print("Chegirma bor")
else:
print("Chegirma yo'q")
📝 String metodlari
🤔String metodlari nima?
Matn (string) bilan ishlash uchun maxsus funksiyalar. Python'da matnni o'zgartirish, uzunligini aniqlash va boshqa amallarni bajarish uchun ishlatiladi.
💡Eslab qoling: String - bu qo'shtirnoq ichidagi matn: "Salom dunyo!"
len()
Uzunlik
Belgilar sonini qaytaradi
upper()
Katta harf
Barcha harflarni katta qiladi
lower()
Kichik harf
Barcha harflarni kichik qiladi
📏 len() - Uzunlikni aniqlash
📏len() funksiyasi stringdagi belgilar sonini qaytaradi.
matn = "Salom dunyo"
print(len(matn)) # 11 (bo'shliq ham bor!)
💻Mashq: O'z ismingizning uzunligini aniqlang!
🔤 upper() va lower() - Harf o'zgartirish
upper()
KATTA HARF
Barcha harflar katta
lower()
kichik harf
Barcha harflar kichik
# upper() va lower() misollar
matn = "Python Dasturlash"
print(matn.upper()) # PYTHON DASTURLASH
print(matn.lower()) # python dasturlash
# Asl matn o'zgarmaydi
print(matn) # Python Dasturlash
# O'zgaruvchiga saqlash
katta_matn = matn.upper()
print(katta_matn) # PYTHON DASTURLASH
💡Muhim: Bu metodlar asl stringni o'zgartirmaydi, yangi string qaytaradi!
🔄 replace() - Matnni almashtirish
🔄replace() metodi stringdagi ma'lum so'z yoki belgini boshqasiga almashtiradi.
# replace() metodi sintaksisi
# string.replace(eski_matn, yangi_matn)
matn = "Python juda qiyin"
yangi_matn = matn.replace("qiyin", "oson")
print(yangi_matn) # Python juda oson
# Bir necha marta almashtirish
matn2 = "Men Python yoqtiraman, Python zo'r!"
yangi_matn2 = matn2.replace("Python", "dasturlash")
print(yangi_matn2) # Men dasturlash yoqtiraman, dasturlash zo'r!
# Bo'shliqlarni almashtirish
matn3 = "Salom dunyo"
yangi_matn3 = matn3.replace(" ", "_")
print(yangi_matn3) # Salom_dunyo
🏃♂️Tez mashq: "Men maktabda o'qiyman" jumlasida "maktab" so'zini "universitet" bilan almashtiring!
🎯 String metodlarini birlashtirish
🔗Bir nechta metodlarni ketma-ket ishlatish mumkin!
# Metodlarni birlashtirish
matn = " Python Dasturlash Tili "
# Bir qancha metodlarni birga ishlatish
natija = matn.strip().upper().replace("DASTURLASH", "PROGRAMMING")
print(natija) # PYTHON PROGRAMMING TILI
# Step by step qilib ko'raylik
print("1. Asl matn:", matn)
print("2. strip():", matn.strip())
print("3. upper():", matn.strip().upper())
print("4. replace():", matn.strip().upper().replace("DASTURLASH", "PROGRAMMING"))
💡Pro tip: Metodlarni . (nuqta) bilan birlashtirish "method chaining" deyiladi!