🐍 Python If...Else: Shartli Operatorlar

Mavzular:

📌 If, Else, Elif operatorlari

📌 Nested if (ichma-ich shartlar)

📌 Ternary operator

📌 Amaliy mashqlar

⏰ Dars davomiyligi: 120 daqiqa (2 soat)

📋 Dars rejasi

Qism	Davomiyligi	Mavzu
1	20 daqiqa	Kirish va Shartli operatorlar
2	25 daqiqa	Nested if
3	20 daqiqa	Ternary operator
4	25 daqiqa	Amaliy mashqlar
5	20 daqiqa	Xulosa va uy vazifasi
6	10 daqiqa	Savollar

🔍 If operatori

Asosiy sintaksis:

if shart:
    # Agar shart to'g'ri bo'lsa, bu kod ishlaydi
            

Misol:

yosh = 18
if yosh >= 18:
    print("Siz voyaga yetgansiz!")
                

Natija: Siz voyaga yetgansiz!

Taqqoslash operatorlari:

== (teng), != (teng emas), > (katta), < (kichik), >= (katta yoki teng), <= (kichik yoki teng)

🔄 If-Else operatori

Sintaksis:

if shart:
    # Agar shart to'g'ri bo'lsa
else:
    # Agar shart noto'g'ri bo'lsa
            

Misol:

yosh = 15
if yosh >= 18:
    print("Siz voyaga yetgansiz!")
else:
    print("Siz hali voyaga yetmagansiz!")
                

Natija: Siz hali voyaga yetmagansiz!

🏋️ Mashq:

son = 10 o'zgaruvchisi bilan:

Agar son juft bo'lsa, "Juft son" deb chiqaring
Aks holda, "Toq son" deb chiqaring

🎯 Elif operatori

Bir nechta shartni tekshirish:

if shart1:
    # Birinchi shart to'g'ri bo'lsa
elif shart2:
    # Ikkinchi shart to'g'ri bo'lsa
else:
    # Hech qaysi shart to'g'ri bo'lmasa
            

Misol:

baholar = 85
if baholar >= 90:
    print("A'lo!")
elif baholar >= 80:
    print("Yaxshi!")
elif baholar >= 70:
    print("Qoniqarli!")
else:
    print("Yomon!")
                

Natija: Yaxshi!

🧠 Mantiqiy operatorlar

and, or, not operatorlari:

and - ikkala shart ham to'g'ri bo'lishi kerak

or - shartlardan biri to'g'ri bo'lsa kifoya

not - shartni teskarisiga o'zgartiradi

Misol:

yosh = 16
if yosh >= 13 and yosh <= 19:
    print("Siz o'smirsiz!")
    
kun = "yakshanba"
if kun == "shanba" or kun == "yakshanba":
    print("Bugun dam olish kuni!")
                

Natija: Siz o'smirsiz! Natija: Bugun dam olish kuni!

🏗️ Nested if (ichma-ich shartlar)

Bir if ichida boshqa if:

if tashqi_shart:
    # Tashqi shart to'g'ri bo'lsa
    if ichki_shart:
        # Ichki shart ham to'g'ri bo'lsa
    else:
        # Ichki shart noto'g'ri bo'lsa
            

Misol:

yosh = 20
ball = 85
if yosh >= 18:
    print("Siz voyaga yetgansiz, ballni tekshiramiz...")
    if ball >= 80:
        print("Siz imtihondan o'tdingiz!")
    else:
        print("Afsus, ballingiz yetmadi.")
else:
    print("Siz hali voyaga yetmagansiz!")
                

Natija: Siz voyaga yetgansiz, ballni tekshiramiz... Natija: Siz imtihondan o'tdingiz!

⚡ Ternary operator

Bir qatorda if-else:

natija = qiymat1 if shart else qiymat2

Misol:

yosh = 20
xabar = "Voyaga yetgan" if yosh >= 18 else "Voyaga yetmagan"
print(xabar)
                

Natija: Voyaga yetgan

Oddiy if-else bilan taqqoslash:

# Oddiy usul
if yosh >= 18:
    xabar = "Voyaga yetgan"
else:
    xabar = "Voyaga yetmagan"

# Ternary operator
xabar = "Voyaga yetgan" if yosh >= 18 else "Voyaga yetmagan"
                

🏋️ Amaliy mashq 1

Vazifa: Shartli operatorlar

raqam = 7 o'zgaruvchisi bilan:

Agar raqam musbat bo'lsa, "Musbat" deb chiqaring
Agar raqam manfiy bo'lsa, "Manfiy" deb chiqaring
Agar raqam 0 bo'lsa, "Nol" deb chiqaring

Yechim:

raqam = 7
if raqam > 0:
    print("Musbat")
elif raqam < 0:
    print("Manfiy")
else:
    print("Nol")
                

Natija: Musbat

🏋️ Amaliy mashq 2

Vazifa: Nested if

yosh = 16 va baho = 90 o'zgaruvchilari bilan:

Agar yosh 15 dan katta bo'lsa, "Yosh yetarli" deb chiqaring va:
Agar baho 85 dan katta bo'lsa, "A'lo baho" deb chiqaring
Aks holda, "Baho past" deb chiqaring
Aks holda, "Yosh yetarli emas" deb chiqaring

Yechim:

yosh = 16
baho = 90
if yosh > 15:
    print("Yosh yetarli")
    if baho > 85:
        print("A'lo baho")
    else:
        print("Baho past")
else:
    print("Yosh yetarli emas")
                

Natija: Yosh yetarli Natija: A'lo baho

🏠 Uy vazifasi

Vazifa 1:

son = 25 o'zgaruvchisi bilan:

Agar son 20 dan katta bo'lsa, "Katta son" deb chiqaring
Agar son 10 va 20 orasida bo'lsa, "O'rtacha son" deb chiqaring
Aks holda, "Kichik son" deb chiqaring

Vazifa 2:

yosh = 14 va ball = 70 o'zgaruvchilari bilan nested if ishlatib, imtihon natijasini aniqlang.

Vazifa 3:

raqam = 8 o'zgaruvchisi bilan ternary operator yordamida juft-toq aniqlang.

🎯 Xulosa

Bugun o'rganganlar:

✅ if, else, elif operatorlari

✅ and, or, not mantiqiy operatorlari

✅ Nested if (ichma-ich shartlar)

✅ Ternary operator (qisqa yozuv)

✅ Amaliy mashqlar va misollar

Keyingi dars:

For Loop: Iteratsiya, range() funksiyasi, nested loops

Savollar? 🤔

Rahmat! 😊